Halk takvimine göre 22 Aralık’ta başlayan ve “Erbain” olarak bilinen 40 günlük çetin kış süreci geri dönüyor.
Zemheri günleri, asırlardır Anadolu coğrafyasında kışın en acımasız dönemi olarak kabul edilir ve 22 Aralık tarihiyle birlikte resmen başlar. Meteorolojinin 17 dereceden 4 dereceye düşüş tahmini, eskilerin tecrübelerini bir kez daha haklı çıkardı. Modern bilim ile kadim halk takviminin örtüştüğü bu günlerde, vatandaşları zorlu bir “Karakış” bekliyor.
Erbain ve Hamsin: Kışın İki Kardeşi
Halk takvimine göre kış mevsimi, “Kasım Günleri” ve “Hızır Günleri” olarak ikiye ayrılır. 8 Kasım’da başlayan kış döngüsünün en sert kısmı, 22 Aralık ile 30 Ocak arasındaki 40 günü kapsayan “Erbain” dönemidir. Bu döneme halk arasında zemheri günleri adı verilir. Arapça “kırk” anlamına gelen Erbain, soğuğun kemiklere işlediği, fırtınaların eksik olmadığı zaman dilimidir.
Erbain’den sonra ise 31 Ocak’ta “Hamsin” dönemi başlar ve 50 gün sürer. Atalarımız, “Erbain çok, Hamsin hırçındır” diyerek bu iki dönemin karakterini özetlemiştir. Ancak asıl korkulan, zemherinin o dondurucu ayazıdır. Zemheri ne demek? Kelime kökeni Arapça “zem” (soğuk) ve “harir” (uğultu) kelimelerinden gelir, yani “uğultulu soğuk” anlamını taşır.
Bu yıl pastırma yazının uzun sürmesi, zemherinin daha sert geçeceğinin habercisi olarak yorumlanıyor. Eskiler, “Lodosun arkası kar, ılığın arkası boran olur” derlerdi. Beklenen 14-15 derecelik ani düşüş, bu kadim sözü doğrular nitelikte. Doğanın dengesi, ılık geçen günlerin acısını sert soğuklarla çıkaracak gibi görünüyor.
Zemheri Günleri ile İlgili İnanışlar ve Sözler
Anadolu kültüründe bu dönemle ilgili sayısız deyim ve atasözü bulunur. “Zemheride yoğurt isteyen, cebinde bir inek taşır” sözü, bu dönemde şartların ne kadar zorlaştığını ve imkansız isteklerin bedelini anlatır. Ayrıca “Zemheri zürafası gibi” deyimi, soğuk havada ince giyinenler için kullanılır. Bu kültürel miras, iklim şartlarının toplumsal yaşamı nasıl şekillendirdiğini gösterir.
Köy odalarında yapılan sohbetlerde, zemherinin ne kadar kar yağışlı geçeceği tahmin edilmeye çalışılır. Kar ne zaman yağar? Halk inanışına göre zemherinin ilk haftasında yağan kar, o yılın bereketli geçeceğine işarettir. Toprağın karla örtülmesi, “yorgan” vazifesi görerek ekinleri aşırı soğuktan korur.
Şehirleşmeyle birlikte bu takvimler unutulmaya yüz tutsa da, bedensel ve ruhsal döngümüz hala bu takvime tepki veriyor. Birçok insan bu dönemde içine kapanma, yorgunluk ve melankoli hissedebilir. Bu durum, doğanın uykuya geçiş sürecine insanın da ayak uydurmasıdır.
Modern Hayatta Zemherinin Karşılığı
Günümüzde meteorolojik veriler, halk takviminin şaşmaz doğruluğunu kanıtlıyor. 22 Aralık, aynı zamanda “Kış Ekinoksu” (en uzun gece) olarak bilinir. Bu tarihten sonra günler uzamaya başlasa da, havalar ısınmaz; aksine yer küre ısı kaybetmeye devam eder. En soğuk günler ne zaman biter? Genellikle Şubat ortasına kadar süren bu soğuk dalga, cemrelerin düşmesiyle kırılmaya başlar.
Apartman hayatında zemheriyi daha çok faturalar ve trafik çilesi olarak hissetsek de, doğayla bağımızı koparmamak önemli. Bu 40 günlük süreç, doğanın kendini yenilemesi ve dinlenmesi için gereklidir. Soğuk hava, mikropların kırılması ve toprağın dinlenmesi için elzemdir.
Sonuç olarak, zemheri günleri kapımızda ve modern yaşamın koşturmacası içinde kadim bir döngüyü yeniden yaşayacağız. Dedelerimizin “Karakış” dediği bu günlere hazırlıklı girmek, hem sağlığımız hem de huzurumuz için en doğrusu olacaktır. Kültürel ve meteorolojik gelişmeleri aktarmaya devam edeceğiz.
