Türkiye’nin yükseköğretim alanında uluslararasılaşma hedefi, yalnızca öğrenci sayısını artırmakla kalmıyor; nitelikli insan kaynağını kalıcı biçimde ülkeye kazandırma arayışına dönüşüyor. Yükseköğretim Kurulu, bu doğrultuda yurt içinde ya da yurt dışında lisans eğitimini başarıyla tamamlayan uluslararası adayların Türkiye’deki üniversitelerde doktora yapabilmesinin önünü açacak yeni bir model üzerinde çalışıyor. Düzenlemenin 2027 yılında uygulamaya alınması hedefleniyor. Böylece hem üniversitelerin araştırma kapasitesinin güçlenmesi hem de farklı coğrafyalardan gelen yeteneklerin Türkiye’nin bilim ekosistemine katılması amaçlanıyor. Bu hedefin arka planında, gelişmiş ülkelerin bilim yarışında yalnızca kendi vatandaşlarına değil, dünyanın dört bir yanından gelen parlak zekalara kapı açması yatıyor. Türkiye de bu yarışta geride kalmamak için adımlarını hızlandırıyor.
YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, planlanan çalışmanın ayrıntılarını kamuoyuyla paylaştı. Üniversitelerle düzenlenen toplantılarda kurumların ürettiği bilimsel çıktıların ve ortaya koyduğu değerlerin ele alındığını anlatan Özvar, devletin üniversitelere sunduğu imkanların ne düzeyde kullanıldığını rektörlerle birlikte değerlendirdiklerini ifade etti. Kurulun temel politikalarından birinin, üniversitelerin rekabetçi üstünlük kurabildiği ya da karşılaştırmalı avantaja sahip olduğu alanlarda uzmanlaşmasını sağlamak olduğunu belirten Özvar, araştırma üniversitelerinin bu yaklaşımın somut bir uzantısı olarak öne çıktığını dile getirdi. Toplantılarda ayrıca kurumların uluslararası sıralamalardaki konumu ve yayın performansı da masaya yatırıldı. Özvar, üniversitelerin kendi güçlü yönlerini keşfetmesinin, küresel ölçekte görünürlüklerini artıracağını vurguladı.
Özvar, Türkiye’nin nitelikli yetenek havuzunu genişletmeyi ve zenginleştirmeyi de öncelikli hedefler arasında saydı. Gelişmiş ülkelerin yalnızca kendi ulusal ve yerel yeteneklerini değil, uluslararası alanda adından söz ettirebilecek nitelikli insanları da ülkelerine çekmek için kıyasıya bir yarış yürüttüğünü vurguladı. Bu yarışın yalnızca akademik başarıyla sınırlı olmadığını, aynı zamanda ülkelerin sunduğu araştırma ortamı, fon imkanları ve kariyer fırsatlarıyla da şekillendiğini belirtti. Bu tespitin ardından yeni modelin çerçevesini çizdi: “Uluslararası öğrencilere üniversitelerimizde araştırma görevlisi olma imkanı tanıyacağız.” Özvar, bu adımın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ortaya koyduğu uluslararasılaşma hedefinin en önemli araçlarından biri olarak görüldüğünü söyledi. Bu modelin, Türkiye’yi bölgesinde bir bilim üssü haline getirme vizyonuna hizmet ettiğini de sözlerine ekledi.
Açıklamaya göre yurt içinde veya yurt dışında lisansını güçlü kurumlarda bitirmiş ve Türkiye’deki üniversitelerde doktora yapabilecek düzeydeki uluslararası adaylar, araştırma görevlisi kadrolarına başvurabilecek. Özvar, çalışmanın nihai amacını ülkenin araştırma kapasitesine uluslararası tecrübeyi katmak ve bu kapasite içindeki nitelikli yetenek havuzunu derinleştirmek olarak tanımladı. Hedeflenen aracın 2027 itibarıyla gündeme alınacağını belirten Özvar, süreçte en büyük destekçilerinin ve paydaşlarının yıllardır birlikte çalıştıkları Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı olduğunu kaydetti. Adayların seçiminde akademik başarının yanı sıra araştırma potansiyelinin de göz önünde bulundurulacağını ifade eden Özvar, bu kadroların üniversitelerin ihtiyaç duyduğu alanlarda açılacağını söyledi. Böylece hem adayların hem de kurumların kazançlı çıkacağı bir model hedefleniyor.
Özvar’ın verdiği bilgilere göre araştırma üniversiteleri, “en kaliteli yayın” hedefi doğrultusunda ortaya koydukları çabayla üretim düzeyini gelişmiş Avrupa ülkelerinin seviyesine taşımış durumda. Bu kurumların yayın kapasitesi ortalamasının yakalandığını aktaran Özvar, bu performansın uluslararasılaşma adımlarıyla daha da ileriye gitmesinin beklendiğini ifade etti. Yeni modelin, doktora sürecine uluslararası bir boyut kazandırarak araştırma görevlisi kadrolarının niteliğini yükseltmesi öngörülüyor. Böyle bir adımın, Türkiye’deki üniversitelerin küresel bilim ağlarına daha güçlü biçimde eklemlenmesine katkı sunması hedefleniyor. Özvar, bu hedefe ulaşmak için üniversitelerin kendi aralarındaki işbirliklerini de artırması gerektiğini belirtti. Ortak projeler ve değişim programları, uluslararası adayların Türkiye’ye uyum sürecini kolaylaştıracak unsurlar arasında sayılıyor.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel ise üniversitelerin cari harcamalarının yanı sıra altyapı gereksinimlerinin karşılanması için de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın takdiriyle ödenek ayrıldığını açıkladı. Şenel’in bu açıklaması, yükseköğretime ayrılan kaynakların kurumların bilimsel üretim kapasitesini destekleme yönünde kullanıldığını gösteriyor. Bu tablo, araştırma üniversitelerine yönelik politikaların yalnızca akademik değil aynı zamanda mali bir planlama meselesi olarak ele alındığını ortaya koyuyor. Uluslararası doktora adaylarına açılacak araştırma görevlisi kadroları da bu mali ve kurumsal çerçevenin bir parçası olarak tasarlanıyor. Şenel, kaynakların etkin ve verimli kullanılmasının öncelikli olduğunu, bu doğrultuda üniversitelerin performansının düzenli olarak izlendiğini söyledi. Böylece yatırımların somut çıktılara dönüşmesi amaçlanıyor.
Türkiye’nin bilim diplomasisi açısından değerlendirildiğinde, uluslararası adayların doktora süreçlerine dahil edilmesi üniversitelerin yalnızca öğrenci profilini değil, araştırma kültürünü de dönüştürebilecek bir adım olarak okunuyor. Farklı ülkelerde eğitim almış genç araştırmacıların Türkiye’deki laboratuvarlara, projelere ve akademik ağlara katılması, kurumlar arası işbirliklerinin çeşitlenmesine zemin hazırlayabilir. Bu tür bir çeşitlilik, üniversitelerin farklı bakış açılarını bir araya getirerek yenilikçi çözümler üretmesine de katkı sağlayabilir. YÖK’ün 2027 için planladığı bu düzenleme, yükseköğretimde uzun vadeli bir uluslararasılaşma stratejisinin parçası olarak sunuluyor. Adayların araştırma görevlisi olarak istihdam edilmesi, doktora eğitimi ile üretken araştırma arasındaki bağı güçlendirmeyi amaçlıyor. Uzmanlar, bu modelin hayata geçmesi halinde Türkiye’nin uluslararası öğrenci ve araştırmacılar için daha cazip bir merkez haline gelebileceğini değerlendiriyor.
